Jeszcze niedawno jadł prawie wszystko, a dziś odsuwa talerz, bo marchewka dotknęła ziemniaka. Wielu rodziców przedszkolaków zna tę scenę. Dziecko w wieku 4–6 lat szybko rośnie, dużo się rusza i ma coraz wyraźniejsze zdanie na temat jedzenia. To dobry moment, aby spokojnie budować nawyki, które zostaną z nim na dłużej.
Poniższe wskazówki opierają się przede wszystkim na stanowisku Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka Polskiej Akademii Nauk z 2023 roku. Dotyczą zdrowych dzieci. Przy alergii, chorobie lub diecie eliminacyjnej jadłospis warto ustalić z lekarzem lub dietetykiem.
Ile posiłków potrzebuje przedszkolak?
Dziecko w tym wieku potrzebuje 4–5 posiłków dziennie: trzech głównych oraz jednej lub dwóch mniejszych przekąsek. Stałe pory jedzenia pomagają mu rozpoznawać głód i sytość. Podjadanie między posiłkami sprawia natomiast, że przy stole często brakuje apetytu.
Część tych posiłków dziecko zjada w przedszkolu, dlatego warto znać jadłospis placówki. Jeśli na obiad była ryba, kolacja może być lżejsza i zawierać inne produkty. Dzięki temu łatwiej zadbać o różnorodność w ciągu całego dnia.
Co powinno znaleźć się w codziennym jadłospisie?
Zalecenia dla dzieci w wieku 4–6 lat zakładają około 1400 kcal dziennie przy umiarkowanej aktywności. Nie trzeba jednak liczyć kalorii ani ważyć jedzenia. Poniższe ilości są orientacyjne i pomagają ocenić jadłospis z kilku dni, a nie pojedynczy posiłek.
| Grupa produktów | Orientacyjnie na dzień |
|---|---|
| Warzywa | ok. 300 g, 5 porcji |
| Owoce | ok. 200 g, 3 porcje |
| Mleko i produkty mleczne | 2 porcje |
| Mięso, ryby i jaja | 2 porcje |
| Tłuszcze, np. olej i masło | 3–4 porcje |
Podstawą diety powinny być też produkty zbożowe, najlepiej z przewagą pełnego ziarna, takie jak razowe pieczywo, kasze i płatki. W jadłospisie warto uwzględniać również ryby oraz nasiona roślin strączkowych, na przykład pastę z soczewicy.
Porcja dziecka jest mniejsza niż porcja dorosłego. Dlatego lepiej nałożyć mniej i w razie potrzeby dołożyć, niż namawiać do skończenia pełnego talerza.
Woda, soki i słodycze
Najlepszym napojem dla dziecka jest woda. Warto, aby miało do niej stały dostęp w domu i w przedszkolu. Sok nie powinien przekraczać 150–200 ml dziennie, a świeży owoc i tak będzie lepszym wyborem. Słodkich napojów i soków nie należy podawać między posiłkami.
Cukry dodane oraz te zawarte w sokach i miodzie powinny dostarczać mniej niż 10% energii. W tym wieku odpowiada to około 7 łyżeczkom dziennie, ale korzystniej jest dążyć do mniej niż 5% energii. Limit łatwo przekroczyć, ponieważ cukier znajduje się w słodkich jogurtach, płatkach czy napojach. Warto więc czytać etykiety i ograniczać również słone przekąski oraz dosalanie potraw.
Jest to ważne także dla zębów. Próchnicę stwierdza się u około 77% pięciolatków w Polsce. Dlatego zęby należy szczotkować dwa razy dziennie pastą z fluorem, a dziecku powinien w tym pomagać dorosły.
„Nie lubię, nie zjem”: co robić, gdy dziecko wybrzydza?
Grymaszenie jest częstym etapem rozwoju i zwykle nie oznacza, że robisz coś źle. Akceptacja nowego produktu często wymaga kilku, a nawet kilkunastu kontaktów z nim. Jedna odmowa nie znaczy więc, że dziecko nigdy tego nie zje.
Pomocne może być kilka prostych zasad:
- podawaj nowy produkt obok czegoś, co dziecko już lubi,
- proponuj go wielokrotnie, także w innej formie,
- jedzcie razem i pozwól dziecku widzieć, że dorośli jedzą to samo,
- nie zmuszaj do skończenia posiłku ani do „jeszcze jednego kęsa”,
- nie obiecuj deseru za zjedzenie warzyw i nie pocieszaj słodyczami,
- wyłącz telewizor i odłóż zabawki na czas posiłku.
Podział ról pozostaje podobny jak we wcześniejszych latach. Dorosły decyduje, co i kiedy pojawia się na stole, a dziecko może wybrać, ile zje.
Mały pomocnik w kuchni
Dzieci często chętniej próbują tego, co pomagały przygotować. Przedszkolak może myć warzywa, rwać sałatę, mieszać składniki albo samodzielnie układać kanapkę. Przy okazji ćwiczy sprawność rąk, poznaje nazwy produktów i czuje się potrzebny.
Oto kilka pomysłów na wspólne, proste posiłki:
- owsianka z owocami, do której dziecko samo dodaje dodatki,
- razowe kanapki z pastą z jajka lub soczewicy i warzywami,
- zupa warzywna z ulubionym dodatkiem,
- jogurt naturalny z owocami na podwieczorek.
Przy twardych lub okrągłych produktach, takich jak całe orzechy czy winogrona, zachowaj ostrożność. Dziecko powinno jeść na siedząco, a takie produkty najlepiej podać w mniejszych kawałkach lub w innej formie.
Kiedy skonsultować się ze specjalistą?
Porozmawiaj z pediatrą lub dietetykiem, jeśli dziecko je bardzo mało rodzajów produktów, unika całych grup żywności, nie przybiera na wadze lub chudnie. Powodem do konsultacji są też silny lęk przed jedzeniem, częste krztuszenie się oraz bóle brzucha lub wymioty po posiłkach. Wzrost i masę ciała warto sprawdzać przynajmniej raz w roku.
Nie podawaj też suplementów na własną rękę. Dawkę witaminy D najlepiej ustalić z lekarzem, zgodnie z wiekiem, masą ciała i dietą dziecka.
Zdrowe nawyki poza domem
Jeśli dziecko spędza w przedszkolu większość dnia, placówka ma duży wpływ na to, co i jak je. Warto obejrzeć jadłospis, zapytać o pochodzenie produktów i dowiedzieć się, jak nauczyciele reagują, gdy dziecko czegoś nie chce.
W przedszkolu Tuptusie w Wieliczce posiłki powstają na miejscu, we własnej kuchni, z mało przetworzonych produktów od sprawdzonych lokalnych dostawców. Dzieci są też zapraszane do wspólnego gotowania. Więcej informacji znajdziesz na stronie www.tuptusie.edu.pl.
Źródła: stanowisko Komitetu Nauki o Żywieniu Człowieka PAN (2023), Żywienie dzieci w wieku przedszkolnym, Medycyna Praktyczna, oferta przedszkola Tuptusie, program autorski przedszkola Tuptusie